Spis treści
Kim był św. Marek w świetle Biblii?
Św. Marek Ewangelista jest w tradycji Kościoła utożsamiany z Janem Markiem, człowiekiem obecnym przy samym początku życia pierwszej wspólnoty chrześcijańskiej. Dzieje Apostolskie wspominają dom jego matki Maryi w Jerozolimie: „udał się do domu Maryi, matki Jana, zwanego Markiem” (Dz 12,12). Ten dom był miejscem modlitwy Kościoła, gdy św. Piotr został uwięziony. Nie jest to drobny szczegół rodzinny, lecz konkretna informacja o środowisku, w którym Jan Marek wzrastał: modlitwa, ryzyko prześladowania, więź z Apostołami i doświadczenie Boga działającego w historii.
Nowy Testament pokazuje Marka także jako współpracownika Barnaby i Pawła. W Dz 12,25 Barnaba i Szaweł zabierają Jana Marka z Jerozolimy. W Dz 13,5 Marek jest z nimi na Cyprze jako pomocnik w pierwszej wyprawie misyjnej. Później jednak pojawia się trudność: Marek odłącza się od Pawła i Barnaby, a przy kolejnej wyprawie Paweł nie chce go zabrać, ponieważ „odstąpił od nich w Pamfilii” (por. Dz 15,37-39). Powstaje spór tak ostry, że Paweł i Barnaba rozchodzą się w różne strony.
Ten epizod jest bardzo ludzki. Marek nie zaczyna jako postać idealna. Jest kimś, kto w pewnym momencie nie udźwignął ciężaru misji albo nie był jeszcze gotów na jej wymagania. Dla parafianina to ważna katecheza o powołaniu: początkowa słabość nie musi być ostatnim słowem o człowieku. Bóg prowadzi ucznia przez dojrzewanie, korektę, pojednanie i nową odpowiedzialność.
Jan Marek w Dziejach Apostolskich i listach Pawłowych
Późniejsze świadectwa są już wyraźnie pozytywne. W Kol 4,10 Paweł wspomina Marka, kuzyna Barnaby, i poleca go wspólnocie. W Flm 24 wymienia go wśród swoich współpracowników. Najbardziej poruszające jest zdanie z 2 Tm 4,11: „Weź Marka i przyprowadź ze sobą, jest mi bowiem przydatny do posługiwania”. Ten sam Marek, który wcześniej stał się powodem sporu, zostaje nazwany człowiekiem przydatnym w apostolskiej służbie.
Biografia św. Marka uczy, że świętość nie polega na braku historii, lecz na wierności łasce. Katechizm Kościoła Katolickiego przypomina, że całe życie chrześcijańskie jest odpowiedzią wiary na objawienie Boga (por. KKK 142-143). U Marka ta odpowiedź dojrzewała stopniowo. Dlatego można go przywoływać w katechezie dzieci przygotowujących się do Pierwszej Komunii, młodzieży bierzmowanej i dorosłych wracających do praktyk religijnych po latach. Jego życie mówi: nie uciekaj od prawdy o własnej słabości, ale pozwól Chrystusowi uczynić z niej miejsce nawrócenia.
W parafialnym nauczaniu postać Jana Marka dobrze łączy się z tematem powołania świeckich. Sobór Watykański II w konstytucji Lumen Gentium uczy o powszechnym powołaniu do świętości (LG 39-42). Marek nie jest tylko autorem księgi biblijnej. Jest świadkiem, że Bóg potrafi prowadzić człowieka przez rodzinny dom modlitwy, nieudaną próbę misyjną, pojednanie i ostatecznie służbę Ewangelii.
Lew jako znak Ewangelisty Marka
Św. Marek Ewangelista jest najczęściej przedstawiany z lwem, zwykle skrzydlatym i stojącym przy księdze Ewangelii. Ten obraz nie jest przypadkową dekoracją kościelną. To skrót teologiczny, który łączy Biblię, liturgię i ikonografię chrześcijańską. Więcej o całym układzie symboli można odnieść do tematu czterej ewangeliści i ich symbole.
Źródłem symboliki czterech Ewangelistów są biblijne wizje czterech istot żyjących. Prorok Ezechiel widzi istoty o czterech obliczach: człowieka, lwa, wołu i orła (Ez 1,10). Apokalipsa św. Jana mówi o czterech istotach wokół tronu Boga: pierwsza podobna do lwa, druga do wołu, trzecia mająca twarz jakby ludzką, czwarta podobna do orła w locie (Ap 4,7). Tradycja Kościoła odczytała te obrazy w odniesieniu do czterech Ewangelii: Mateusza, Marka, Łukasza i Jana.
Lew z początku Ewangelii: głos wołającego na pustyni
Lew został związany z Markiem szczególnie przez początek jego Ewangelii. Marek zaczyna mocno i bez rozbudowanej genealogii: „Początek Ewangelii Jezusa Chrystusa, Syna Bożego” (Mk 1,1). Zaraz potem przywołuje głos wołającego na pustyni i postać Jana Chrzciciela (Mk 1,2-4). Pustynia, głos, wezwanie do nawrócenia, prostota i siła przepowiadania tworzą klimat, który chrześcijańska wyobraźnia powiązała z rykiem lwa.
W ikonografii chrześcijańskiej lew oznacza odwagę, królewskość i zwycięstwo. W odniesieniu do Marka nie chodzi jednak o podziw dla zwierzęcej siły, lecz o prawdę o Chrystusie. Jezus ukazany w Ewangelii Marka idzie drogą królewską, ale jest to królewskość krzyża. Zwycięstwo dokonuje się nie przez przemoc, lecz przez Misterium Paschalne: mękę, śmierć i zmartwychwstanie. KKK 571 uczy, że Misterium Paschalne Chrystusa stoi w centrum Dobrej Nowiny głoszonej Apostołom i Kościołowi.
Praktyczny przykład można zobaczyć w wielu kościołach: przy ambonie albo na pulpicie ewangeliarza umieszcza się cztery symbole Ewangelistów. Skrzydlaty lew Marka przy księdze nie mówi: „to ładny znak”. Mówi raczej: „Ewangelia ma moc obudzić sumienie”. Gdy w liturgii czytamy Marka, słyszymy wezwanie do decyzji: nawrócić się, uwierzyć, pójść za Jezusem, nie zatrzymać się na zewnętrznym podziwie dla cudów.
Symbol lwa może być także katechezą dla dzieci. Można pokazać im obraz lwa z księgą i zadać trzy konkretne pytania: co oznacza księga, dlaczego lew jest odważny, jak chrześcijanin może odważnie mówić prawdę bez agresji. Taka rozmowa prowadzi do wiary bardziej niż samo zapamiętanie, że „Marek ma lwa”.
Marek i św. Piotr: Ewangelia jako pamięć apostolska
Tradycja chrześcijańska łączy św. Marka ze św. Piotrem. Najważniejszy tekst biblijny to 1 P 5,13: „Pozdrawia was ta, która jest w Babilonie razem z wami wybrana, oraz Marek, mój syn”. Określenie „mój syn” wskazuje na głęboką więź duchową. Nie musi oznaczać pokrewieństwa, lecz relację ucznia, współpracownika i człowieka uformowanego przy Apostole. Dlatego artykuł o Marku naturalnie odsyła również do tematu św. Piotr apostoł i początki Kościoła.
Wczesne świadectwo Papiasza, biskupa Hierapolis z II wieku, przekazane przez Euzebiusza z Cezarei, mówi, że Marek był interpretatorem Piotra i spisał dokładnie to, co zapamiętał z nauczania Apostoła, choć niekoniecznie w porządku chronologicznym. Św. Ireneusz z Lyonu także łączy powstanie Ewangelii Marka z przepowiadaniem Piotra i Pawła w Rzymie. Takie świadectwa nie są współczesną biografią akademicką z przypisami, datami dziennymi i protokołami źródeł, ale są bardzo wczesnym głosem Kościoła, który pamiętał apostolskie pochodzenie Ewangelii.
Świadectwo Papiasza, Ireneusza i tradycji Kościoła
Określenie „interpretator Piotra” można rozumieć na dwa sposoby. Po pierwsze, Marek mógł pomagać Piotrowi językowo i praktycznie w głoszeniu Ewangelii. Po drugie, mógł przekazać w piśmie treść Piotrowego nauczania. Oba sensy podkreślają jedno: Ewangelia Marka nie jest prywatną medytacją oderwaną od Apostołów, lecz należy do żywej pamięci Kościoła.
Konstytucja Soboru Watykańskiego II Dei Verbum 18-19 uczy, że cztery Ewangelie mają pochodzenie apostolskie i wiernie przekazują to, co Jezus rzeczywiście czynił i czego nauczał dla naszego zbawienia. Kościół ufa Ewangeliom nie dlatego, że omija pytania historyczne, lecz dlatego, że rozpoznaje w nich świadectwo Apostołów, przekazane, głoszone i spisane pod natchnieniem Ducha Świętego. Benedykt XVI w adhortacji Verbum Domini przypominał, że chrześcijaństwo nie jest „religią księgi” w sensie czysto literackim, ale religią Słowa Bożego, które stało się ciałem.
Styl Ewangelii Marka dobrze pasuje do takiego źródła. Jest krótka, dynamiczna, pełna ruchu. Grecki tekst często używa słowa oznaczającego „zaraz”, „natychmiast”. Jezus naucza, uzdrawia, przechodzi, wzywa, milczy przed sądem, umiera i zmartwychwstaje. Czytelnik nie ma czasu na wygodne oglądanie wydarzeń z dystansu. Zostaje wprowadzony w drogę ucznia.
Przykład duszpasterski jest prosty: gdy ktoś pyta, od której Ewangelii zacząć czytanie w domu, często warto zaproponować Marka. Ma 16 rozdziałów. Czytając jeden rozdział dziennie, można przejść całość w 16 dni. Pomocny może być plan związany z tematem jak czytać Ewangelię w domu: najpierw krótka modlitwa do Ducha Świętego, potem lektura fragmentu, następnie jedno pytanie: co ten tekst mówi o Jezusie, a na końcu jedna konkretna decyzja na dzień.
Najważniejsze tematy teologiczne Ewangelii Marka
Ewangelia Marka otwiera się wyznaniem, które jest programem całej księgi: „Początek Ewangelii Jezusa Chrystusa, Syna Bożego” (Mk 1,1). Marek nie pisze neutralnej kroniki religijnej. Prowadzi czytelnika do wiary w Jezusa jako Chrystusa i Syna Bożego. Wszystko, co następuje później – chrzest w Jordanie, kuszenie, uzdrowienia, egzorcyzmy, przypowieści, rozmnożenie chleba, przemienienie, męka i pusty grób – służy temu jednemu rozpoznaniu.
Jednym z ważnych tematów jest tak zwany sekret mesjański. Jezus często zabrania rozgłaszania cudów albo nakazuje milczenie demonom, które rozpoznają Jego tożsamość. Nie chodzi o ukrywanie prawdy dla samego ukrywania. Chodzi o oczyszczenie ludzkiego rozumienia Mesjasza. Ludzie łatwo chcą Mesjasza skutecznego, widowiskowego, rozwiązującego problemy bez krzyża. Marek prowadzi głębiej: prawdziwe rozpoznanie Jezusa dokonuje się dopiero w świetle męki.
Sekret mesjański, krzyż i wyznanie setnika
Punktem zwrotnym jest wyznanie Piotra pod Cezareą Filipową: „Ty jesteś Mesjasz” (Mk 8,29). Zaraz potem Jezus zapowiada swoją mękę, odrzucenie, śmierć i zmartwychwstanie (Mk 8,31). Piotr protestuje, bo jeszcze nie rozumie, że Mesjasz objawia swoją moc przez posłuszeństwo Ojcu. Właśnie wtedy Jezus wypowiada program ucznia: „Jeśli kto chce pójść za Mną, niech się zaprze samego siebie, niech weźmie krzyż swój i niech Mnie naśladuje” (Mk 8,34).
Krzyż nie jest w Ewangelii Marka dodatkiem do wcześniejszych sukcesów Jezusa. Jest kluczem interpretacyjnym całej księgi. KKK 571-573 podkreśla, że Misterium Paschalne Chrystusa jest centrum wiary chrześcijańskiej, a śmierć Jezusa należy rozumieć w świetle Bożego planu zbawienia, bez zdejmowania odpowiedzialności z ludzkich decyzji historycznych. To ważne także kaznodziejsko: nie głosimy krzyża jako pochwały cierpiętnictwa, lecz jako miejsce objawienia miłości Boga, która wchodzi w grzech i śmierć, aby je zwyciężyć.
Najbardziej przejmujące wyznanie pada pod krzyżem. Setnik, poganin i żołnierz rzymski, widząc sposób śmierci Jezusa, mówi: „Prawdziwie, ten człowiek był Synem Bożym” (Mk 15,39). Marek prowadzi więc od pierwszego zdania Ewangelii do wyznania wiary wypowiedzianego nie po spektakularnym cudzie, lecz wobec Ukrzyżowanego. To jest teologiczna precyzja tej Ewangelii: Syn Boży objawia się najpełniej w posłusznej miłości aż do końca.
W roku liturgicznym Ewangelia Marka szczególnie pomaga przeżywać okres Wielkiego Postu i Triduum Paschalne. Temat można połączyć z parafialną katechezą o tym, czym jest rok liturgiczny w parafii. W Niedzielę Palmową, Wielki Piątek, podczas Drogi Krzyżowej i Gorzkich Żali wierni nie tylko wspominają wydarzenia sprzed dwóch tysięcy lat. Uczą się patrzeć na swoje życie przez paschalną logikę Chrystusa: strata może stać się miejscem wierności, cierpienie może zostać złączone z modlitwą, a posłuszeństwo Bogu jest większe niż natychmiastowy sukces.
Praktyczne przykłady lektury Marka są bardzo konkretne. Rodzina może przeczytać Mk 4,35-41 podczas choroby lub lęku, bo Jezus ucisza burzę. Osoba zmagająca się ze skrupułami może modlić się Mk 2,1-12, gdzie Chrystus odpuszcza grzechy paralitykowi. Kto odkłada spowiedź, może przeczytać Mk 10,46-52 o Bartymeuszu, który woła mimo sprzeciwu tłumu. Młody człowiek rozeznający powołanie może zatrzymać się przy Mk 1,16-20, gdzie uczniowie zostawiają sieci. Kto przeżywa osamotnienie, może modlić się Mk 14,32-42 w Getsemani.
Św. Marek w życiu parafii i osobistej modlitwie
Św. Marek nie powinien pozostać tylko postacią z obrazu albo podpisem pod symbolem lwa. Jego Ewangelia może wejść w rytm parafii i domowej modlitwy. Najprostsza praktyka to przeczytanie całej Ewangelii Marka w 16 dni: jeden rozdział dziennie, około 7-12 minut lektury, zależnie od tempa. Po każdym rozdziale dobrze zapisać jedno zdanie: „Co Jezus dziś mi pokazuje?” oraz jedną decyzję: telefon pojednania, spowiedź, spokojniejsza rozmowa z dzieckiem, rezygnacja z obmowy, 10 minut adoracji.
Wspomnienie św. Marka przypada 25 kwietnia. W wielu tradycjach lokalnych łączyło się z modlitwą o dobre urodzaje. W parafii wiejskiej albo podmiejskiej ma to szczególny sens: ziemia, praca rolników, sadowników, ogrodników i wszystkich utrzymujących rodziny przez codzienny trud zostają powierzone Bogu. Nie jest to magia religijna. To uznanie, że stworzenie jest darem, a człowiek jest odpowiedzialnym gospodarzem. Papież Franciszek w encyklice Laudato si’ przypomina, że troska o stworzenie jest związana z troską o ubogich i z moralną odpowiedzialnością człowieka.
Od słabości w misji do wiernej służby Ewangelii
Życie Marka może stać się punktem rachunku sumienia. Można zapytać: czy uciekam od odpowiedzialności, gdy pojawia się trud? Czy po porażce wracam do modlitwy i wspólnoty, czy zamykam się w zniechęceniu? Czy potrafię przyjąć drugą szansę, jak Marek przyjęty później przez Pawła? Czy moja wiara jest odważna jak lew, ale łagodna i posłuszna Chrystusowi?
W parafii temat św. Marka można wykorzystać bardzo praktycznie. Dzieci mogą poznać cztery symbole Ewangelistów i narysować skrzydlatego lwa z księgą. Młodzież może omówić fragment Mk 8,34 jako tekst o dojrzałości, nie o religijnej surowości. Dorośli mogą podjąć 16-dniową lekturę Ewangelii. Rada parafialna może w okolicy 25 kwietnia przygotować modlitwę za rolników, ogrodników, pracowników lokalnych firm i wszystkich troszczących się o utrzymanie rodzin.
Prosta modlitwa ze św. Markiem może brzmieć tak: Święty Marku Ewangelisto, ucz nas słuchać Słowa Bożego z wiarą, wracać do Chrystusa po naszych słabościach i odważnie świadczyć o Ewangelii. Pomóż naszej parafii rozpoznawać Jezusa, Syna Bożego, szczególnie w tajemnicy krzyża i zmartwychwstania. Amen.
Najczęściej zadawane pytania
Kim był św. Marek Ewangelista?
Św. Marek jest tradycyjnie utożsamiany z Janem Markiem znanym z Dziejów Apostolskich. Był związany z domem Maryi w Jerozolimie (Dz 12,12), z Barnabą i Pawłem, a według wczesnej tradycji także ze św. Piotrem. Kościół czci go jako autora najkrótszej z czterech Ewangelii.
Dlaczego symbolem św. Marka jest lew?
Lew nawiązuje do początku Ewangelii Marka: pustyni, Jana Chrzciciela i mocnego wezwania do nawrócenia. Symbol ma także podstawę w biblijnych wizjach czterech istot żyjących z Ez 1,10 i Ap 4,7. W ikonografii oznacza królewskość, odwagę i zwycięstwo Chrystusa.
Czy Marek był uczniem św. Piotra?
W 1 P 5,13 Piotr nazywa Marka swoim synem, co wskazuje na duchową bliskość. Papiasz, wczesny autor chrześcijański, określa Marka jako interpretatora Piotra. Tradycja ta jest stara i ważna, choć nie należy jej czytać jak współczesnego życiorysu akademickiego.
Co wyróżnia Ewangelię Marka?
Ewangelia Marka jest krótka, dynamiczna i skupiona na krzyżu. Już w Mk 1,1 przedstawia Jezusa jako Chrystusa, Syna Bożego, a w Mk 15,39 prowadzi do wyznania setnika pod krzyżem. Moc tej Ewangelii polega na pokazaniu, że prawdziwa wiara dojrzewa przy Ukrzyżowanym i Zmartwychwstałym.
Kiedy Kościół wspomina św. Marka?
Wspomnienie św. Marka Ewangelisty przypada 25 kwietnia. W wielu miejscach dzień ten łączono z modlitwą o urodzaje i błogosławieństwo dla pracy ludzkiej. W parafii może to być dobra okazja do modlitwy za rolników, ogrodników, rodziny i wszystkich żyjących z pracy rąk.
Czego uczy nas życie św. Marka?
Św. Marek uczy, że początkowa słabość nie przekreśla powołania. Jego odejście od Pawła w czasie pierwszej misji nie było końcem drogi. Później Paweł nazywa go przydatnym do posługi (2 Tm 4,11). To znak, że Bóg cierpliwie prowadzi człowieka do dojrzałej wierności.
Redaktor serwisu parafia-goliszew.pl, pasjonat historii lokalnej i kronikarz życia społecznego. Od lat związany z regionem, dba o to, aby najważniejsze informacje z życia parafii docierały do każdego mieszkańca w sposób rzetelny i przystępny.
