Misjonarze Oblaci OMI – św. Eugeniusz de Mazenod

Zgromadzenie Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej – charyzmat założycielski

Misjonarze Oblaci Maryi Niepokalanej (łac. Congregatio Missionariorum Oblatorum Beatissimae Mariae Virginis Immaculatae, skrót OMI) to zgromadzenie zakonne kleryckie na prawie papieskim, założone 25 stycznia 1816 roku w Aix-en-Provence we Francji przez św. Eugeniusza de Mazenod. Pierwotna nazwa wspólnoty – Missionnaires de Provence (Misjonarze Prowansji) – została zmieniona 17 lutego 1826 roku, gdy papież Leon XII bullą Apostolicae Caritatis zatwierdził Konstytucje i Reguły zgromadzenia, nadając mu obecne wezwanie ku czci Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny.

Charyzmat oblacki streszcza się w trzech słowach motta zgromadzenia: „Evangelizare pauperibus misit me. Pauperes evangelizantur” (Łk 4,18 oraz Mt 11,5) – „Posłał mnie głosić Ewangelię ubogim. Ubogim głoszona jest Ewangelia”. Te słowa, zaczerpnięte z programowej mowy Chrystusa w synagodze w Nazarecie, stanowią klucz do zrozumienia tożsamości oblata. Konstytucje OMI z 1982 roku (zatwierdzone przez Jana Pawła II) w numerze 5 określają: „Krzyż Jezusa Chrystusa jest w centrum naszej misji”.

Na świecie posługuje obecnie około 3 800 oblatów w 67 krajach na pięciu kontynentach, podzielonych na 39 jednostek (prowincje, delegatury, misje). Polska Prowincja Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej liczy ponad 400 zakonników, prowadzących około 40 domów zakonnych – w tym sanktuarium na Świętym Krzyżu w Górach Świętokrzyskich oraz Wyższe Seminarium Duchowne w Obrze koło Wolsztyna, działające nieprzerwanie od 1926 roku.

Św. Eugeniusz de Mazenod – droga życiowa założyciela

Karol Józef Eugeniusz de Mazenod urodził się 1 sierpnia 1782 roku w Aix-en-Provence, w arystokratycznej rodzinie prowansalskiej. Ojciec, Karol Antoni, był prezydentem Izby Obrachunkowej Prowansji. Rewolucja Francuska 1789 roku zmusiła rodzinę do jedenastoletniego wygnania we Włoszech (Nicea, Turyn, Wenecja, Neapol, Palermo). Ten okres – utrata majątku, separacja rodziców, doświadczenie biedy uchodźców – ukształtował wrażliwość przyszłego założyciela na los pauperes, ludzi zepchniętych na margines.

Przełomowym momentem nawrócenia było doświadczenie mistyczne w Wielki Piątek 1807 roku przed krzyżem w kościele Marii Magdaleny w Aix. Eugeniusz zapisał później: „Płakałem nad sobą i nad moimi grzechami, ale jednocześnie odczuwałem ogromną radość”. To wydarzenie kierowało go ku seminarium – w 1808 roku wstąpił do paryskiego Saint-Sulpice, a 21 grudnia 1811 roku przyjął święcenia kapłańskie w Amiens.

Po powrocie do Prowansji rzucił się w wir pracy duszpasterskiej wśród tych, których oficjalny Kościół postrewolucyjny zaniedbywał: więźniów (przygotował do śmierci kilkudziesięciu skazanych na gilotynę), służących, robotników portowych w Marsylii, mieszkańców górskich wiosek odciętych przez okres rewolucyjnej dechrystianizacji od kapłana. Głosił kazania w języku prowansalskim (a nie w urzędowym francuskim), co było wówczas nowatorskie i kontrowersyjne.

14 października 1837 roku został mianowany biskupem Marsylii, którą zarządzał przez 24 lata. Erygował 23 nowe parafie, sprowadził 30 zgromadzeń zakonnych, podwoił liczbę kapłanów diecezjalnych. Zmarł 21 maja 1861 roku w Marsylii, wypowiadając ostatnie słowa testamentu duchowego: „Miłujcie się wzajemnie wśród was – miłujcie Kościół – praktykujcie pomiędzy sobą miłość”. Beatyfikował go Paweł VI 19 października 1975 roku, a kanonizował Jan Paweł II 3 grudnia 1995 roku, nazywając go „człowiekiem adwentu, człowiekiem grudnia, człowiekiem oczekiwania na Adwent Pański” (homilia kanonizacyjna, Rzym).

Czterej filary duchowości oblackiej

Tradycja oblacka, na podstawie listów i pism założyciela (ponad 2 000 zachowanych listów wydanych w 22 tomach Écrits Oblats), wyróżnia cztery zasadnicze osie duchowości:

1. Chrystocentryzm krzyża

Konstytucje OMI nr 4 stwierdzają: „Patrząc na Niego, ukrzyżowanego, znajdujemy odwagę, by głosić Jego imię ludom najbardziej opuszczonym”. Każdy oblat w dniu pierwszej profesji otrzymuje krzyż misjonarski – tzw. oblacki krzyż – który nosi na piersi do końca życia. Jest to bezpośrednie nawiązanie do doświadczenia św. Pawła: „Postanowiłem bowiem, będąc wśród was, nie znać niczego więcej, jak tylko Jezusa Chrystusa, i to ukrzyżowanego” (1 Kor 2,2).

2. Maryjność Niepokalanego Poczęcia

Decyzja zmiany nazwy z „Misjonarzy Prowansji” na „Oblatów Maryi Niepokalanej” w 1825 roku, na 29 lat przed dogmatycznym ogłoszeniem Ineffabilis Deus przez Piusa IX (8 grudnia 1854), miała charakter prorocki. Św. Eugeniusz pisał: „Wybraliśmy Najświętszą Maryję Niepokalaną na naszą Patronkę i Matkę, Ona jest naszą całością”. KKK 491-492 wyjaśnia tę tajemnicę: „Najświętsza Dziewica… od pierwszej chwili swego poczęcia, dzięki łasce i szczególnemu wybraniu Boga wszechmogącego… została zachowana wolną od wszelkiej zmazy grzechu pierworodnego”.

3. Apostolski radykalizm wobec ubogich

„Najbardziej opuszczeni” (les plus abandonnés) to klucz hermeneutyczny rozumienia misji OMI. Jan Paweł II w encyklice Redemptoris Missio (1990) nr 60 podkreślił, że misja „ad gentes” jest skierowana „przede wszystkim do ludów, grup ludzkich, kontekstów społeczno-kulturalnych, w których Chrystus i Jego Ewangelia są nieznani”. To dokładnie pole oblackiej działalności od ponad 200 lat.

4. Życie wspólnotowe

Konstytucje OMI nr 37: „Wspólnota apostolska oblata jest pierwszym terenem misji”. Św. Eugeniusz odrzucał model misjonarza-samotnika – misja realizuje się w grupie braci związanych ślubami posłuszeństwa, ubóstwa, czystości oraz wytrwania (czwarty ślub specyficzny dla OMI, wprowadzony w 1818 roku).

Misje światowe – 209 lat ekspansji

Już za życia założyciela oblaci wyszli poza Prowansję. Pierwsza misja zagraniczna ruszyła w 1841 roku do Kanady (Montreal), na zaproszenie biskupa Ignacego Bourgeta. Sześciu pierwszych oblatów ewangelizowało rdzennych mieszkańców – Kri, Dene, Inuit – w warunkach ekstremalnych: temperatury -45°C, przemieszczenia 3 000 km na psich zaprzęgach, miesiące samotności w lodowych chatach. Bp Vital Grandin OMI, pierwszy biskup Saint-Albert (Alberta), spędził 50 lat wśród ludów subarktycznych – beatyfikowany przez Jana Pawła II 16 marca 1989 roku.

Kolejne fronty misyjne:

• Sri Lanka (Cejlon) – 1847, na zaproszenie Stolicy Apostolskiej; obecnie oblaci stanowią największą grupę zakonną wyspy
• Republika Południowej Afryki – 1852, prefektura Natalu pod bp. Allardem OMI
• Lesotho – 1862, ewangelizacja ludu Basotho; bp Joseph Gérard OMI beatyfikowany 15 września 1988
• Stany Zjednoczone – 1842 (Teksas, granica meksykańska)
• Filipiny – 1939, archidiecezja Cotabato (Mindanao)
• Polska – 1920, sprowadzeni przez kard. Edmunda Dalbora; pierwsza placówka w Krotoszynie
• Australia, Pakistan, Bangladesz, Korea, Indonezja, Madagaskar, Czad, Kongo, Kamerun, Senegal – XX wiek

W XX wieku oblaci dali Kościołowi 23 błogosławionych męczenników z Hiszpanii (wojna domowa 1936, beatyfikowani 17 grudnia 2011 przez Benedykta XVI) oraz bł. Józefa Cebulę OMI – polskiego oblata, zamordowanego w obozie KL Mauthausen-Gusen 9 maja 1941 roku, beatyfikowanego przez Jana Pawła II 13 czerwca 1999 w Warszawie podczas wielkiej beatyfikacji 108 męczenników II wojny światowej.

Oblaci w Polsce – 105 lat obecności

Zgromadzenie przybyło do odrodzonej Polski w 1920 roku, dwa lata po odzyskaniu niepodległości. Pierwsi oblaci – o. Jan Pawołek, o. Jan Wilhelm Kulawy, o. Franciszek Kowalski – przybyli z Niemiec, gdzie funkcjonowali w prowincji niemieckiej. Polska Prowincja erygowana została kanonicznie 2 lipca 1925 roku.

Najważniejsze polskie domy oblackie:

Obecny prowincjał Polskiej Prowincji OMI rezyduje w Poznaniu. Polacy stanowią drugą co do wielkości grupę narodową w zgromadzeniu – po Hindusach – i są obecni jako misjonarze „ad gentes” w 32 krajach świata, m.in. w Turkmenistanie (gdzie oblaci są jedyną wspólnotą katolicką), na Madagaskarze, w Kamerunie, Ukrainie, Białorusi.

Charakterystyczne dzieła misyjne i duszpasterskie

Oblaci wypracowali kilka specyficznych form duszpasterstwa, odróżniających ich od innych zgromadzeń:

Misje parafialne (rekolekcje ludowe)

Najstarsza forma działalności, sięgająca 1816 roku. Klasyczne misje oblackie trwają 10-14 dni i obejmują codzienne kazania (rano stanowe, wieczorem ogólne), spowiedź generalną całej parafii, procesję z krzyżem misyjnym (instalowanym potem na trwałe w kościele), nabożeństwo pojednania w rodzinach. Sacrosanctum Concilium nr 9 Soboru Watykańskiego II potwierdza wagę takiej „ewangelizacji” wobec ochrzczonych, którzy „odeszli od liturgii”.

Duszpasterstwo migrantów i diaspory polonijnej

Polscy oblaci prowadzą polskojęzyczne parafie w Kanadzie (Toronto, Edmonton, Calgary), USA, Niemczech, Wielkiej Brytanii, Skandynawii. Jan Paweł II w adhortacji Ecclesia in Europa (2003) nr 103 podkreślił obowiązek troski o emigrantów – oblaci realizują tę linię od dziesięcioleci.

Sanktuaria maryjne i krzyżowe

Święty Krzyż w Górach Świętokrzyskich (od 1936) z relikwiami Drzewa Krzyża Świętego – rocznie odwiedzany przez około 500 000 pielgrzymów. Kodeń nad Bugiem (od 1927) z koronowanym przez Jana Pawła II 13 czerwca 1990 obrazem Matki Bożej Kodeńskiej. Markowice z figurą MB Królowej Miłości i Pokoju.

Misje „ad gentes” w obszarach niechrześcijańskich

W zgodzie z dekretem Ad Gentes Soboru Watykańskiego II nr 6, oblaci podejmują „pierwszą ewangelizację” w środowiskach muzułmańskich (Senegal, Mauretania, Pakistan), hinduistycznych (Indie, Sri Lanka), buddyjskich (Laos, Sri Lanka), animistycznych (Czad, Kamerun).

Święci, błogosławieni i kandydaci na ołtarze

Rodzina oblacka wydała w 209-letniej historii około 60 osób wyniesionych na ołtarze lub w procesach beatyfikacyjnych:

• Św. Eugeniusz de Mazenod (1782-1861) – założyciel, kanonizowany 3.12.1995
• Bł. Józef Gérard OMI (1831-1914) – apostoł Basotho, beatyfikowany 15.09.1988
• Bł. Vital Grandin OMI (1829-1902) – misjonarz indiańskich rdzennych ludów Kanady
• Bł. Mario Borzaga OMI i tow. – 17 męczenników Laosu, beatyfikowanych 11.12.2016 przez Franciszka
• Bł. Józef Cebula OMI (1902-1941) – polski męczennik KL Mauthausen-Gusen
• 23 błogosławionych męczenników hiszpańskich – beatyfikowani 17.12.2011
• Sł. Boży o. Łucjan Bochenek OMI – rektor seminarium w Obrze, proces na etapie diecezjalnym

Jan Paweł II w homilii kanonizacyjnej Eugeniusza de Mazenod (3 grudnia 1995) określił go jako „świętego, który nauczył nas kochać Kościół” – nawiązanie do testamentu duchowego założyciela.

Wkład oblatów w teologię i Magisterium Kościoła

Zgromadzenie wniosło istotny wkład intelektualny, szczególnie w XX wieku:

• Kard. Francis George OMI (1937-2015) – arcybiskup Chicago, przewodniczący Konferencji Episkopatu USA 2007-2010, jeden z głównych teologów anglojęzycznego katolicyzmu
• O. Marcello Zago OMI (1932-2001) – sekretarz Kongregacji Ewangelizacji Narodów, jeden z architektów spotkania międzyreligijnego w Asyżu 1986
• Eksperci soborowi Vaticanum II – oblaci uczestniczyli jako periti w pracach nad Ad Gentes, Nostra Aetate, Lumen Gentium
• Uniwersytet św. Pawła w Ottawie (Saint Paul University) – prowadzony przez oblatów od 1848, jeden z głównych ośrodków teologii pastoralnej w Ameryce Północnej

Polska Prowincja prowadzi Wydawnictwo Misyjne Misyjne Drogi (dwumiesięcznik wydawany od 1983 roku) oraz Misyjne Seminarium Duchowne w Obrze, gdzie wykładali m.in. o. Józef Pielorz OMI (historyk zgromadzenia) i o. Alfons Kupka OMI.

Współczesne wyzwania duszpasterskie i misyjne

Kapituła Generalna OMI 2022 („Otwarte serce, wspólne kroki”) wyznaczyła pięć priorytetów na lata 2022-2028:

1. Misja wśród młodych – w odpowiedzi na adhortację Christus Vivit (2019) Franciszka, oblaci rozwijają duszpasterstwo akademickie w Polsce m.in. w Poznaniu (NINIWA Team, organizacja wypraw rowerowych)
2. Ekologia integralna – zgodnie z Laudato Si’ (2015), projekty rolnictwa zrównoważonego w Kamerunie i na Madagaskarze
3. Dialog międzyreligijny – Nostra Aetate nr 2-3 stanowi fundament współpracy z muzułmanami w Senegalu i hindusami w Indiach
4. Inkulturacja Ewangelii – Evangelii Gaudium (2013) nr 115-118 – tłumaczenia liturgii na języki tubylcze
5. Synodalność wspólnoty – implementacja Synodu Biskupów 2021-2024 w strukturach formacyjnych zgromadzenia

Franciszek w przemówieniu do Kapituły Generalnej OMI 14 września 2016 powiedział: „Jesteście specjalistami od trudnych misji. Nie zatrzymujcie się. Idźcie ku peryferiom egzystencjalnym, gdzie nikt nie chce iść”.

Jak rozpoznać oblata? Strój, znaki, symbolika

Strój zakonny oblatów (habit) składa się z czarnej sutanny z pasem, na której noszą charakterystyczny krzyż oblacki – duży krzyż misyjny zawieszony na czarnym sznurku, z postacią Chrystusa Ukrzyżowanego. W centrum krzyża, na jego skrzyżowaniu, znajduje się gwiazda – symbol Maryi Niepokalanej, Stella Maris. Na odwrocie krzyża wygrawerowane są inicjały OMI oraz data pierwszej profesji.

Inne znaki rozpoznawcze:

• Tytuł „Ojciec” (skrót: o.) – dla wyświęconych kapłanów; „Brat” (br.) dla braci zakonnych nieświęconych
• Skrót „OMI” po nazwisku – Oblati Mariae Immaculatae
• Hasło heraldyczne zgromadzenia: „Evangelizare pauperibus misit me” z herbu założyciela
• Święto patronalne – 8 grudnia (Niepokalane Poczęcie NMP), uroczystość w randze „solemnitas” w kalendarzu zgromadzenia
• Wspomnienie św. Eugeniusza – 21 maja, kalendarz powszechny (od 1995, decyzją Kongregacji Kultu Bożego)

Formacja zakonna – droga do pierwszej profesji

Aspirant pragnący zostać oblatem przechodzi w Polsce wieloletnią formację:

1. Postulat (12 miesięcy) – rozeznanie powołania, kontakt ze wspólnotą
2. Nowicjat (12 miesięcy) – w Kodniu nad Bugiem; intensywna formacja duchowa, studium Konstytucji i Reguł, pierwsze śluby
3. Scholastykat (6 lat) – w Obrze; studia filozoficzno-teologiczne, śluby wieczyste (po około 3 roku), święcenia diakonatu, święcenia kapłańskie

Bracia zakonni (nieświęceni) odbywają analogiczną drogę, ale ze specjalizacją w określonych dziełach (administracja, prace techniczne, infirmeria, kuchnia, ogrodnictwo). KKK 916 podkreśla, że „stan zakonny jest jednym ze sposobów przeżywania konsekracji 'bardziej intymnej’, mającej swój początek w chrzcie”.

Najczęściej zadawane pytania

Czy oblaci OMI to to samo co oblaci św. Benedykta?

Nie. To dwie zupełnie różne wspólnoty. Misjonarze Oblaci Maryi Niepokalanej (OMI) to zgromadzenie zakonne kleryckie założone w 1816 roku przez Eugeniusza de Mazenod, którego członkowie składają śluby zakonne. Oblaci św. Benedykta to świeccy (lub kapłani diecezjalni) związani duchowo z konkretnym klasztorem benedyktyńskim, żyjący w świecie według dostosowanej do warunków świeckich Reguły św. Benedykta – bez ślubów zakonnych. Istnieją także np. Oblaci św. Józefa (OSJ) – kolejne odrębne zgromadzenie.

Dlaczego oblaci noszą duży krzyż na piersi?

Krzyż oblacki jest podarowywany każdemu nowicjuszowi w dniu pierwszej profesji zakonnej i symbolizuje całkowite oddanie się Chrystusowi Ukrzyżowanemu. Św. Eugeniusz de Mazenod podarował pierwszym sześciu współbraciom krzyże 1 listopada 1818 roku w La Mission de Provence, mówiąc: „Oto wasze poświadczenie kredytowe – krzyż wystarczy, by otworzyć każde serce”. Krzyż noszony jest do śmierci, a z nim oblat zostaje pochowany.

Czy oblaci prowadzą szkoły i uczelnie?

Tak. W skali światowej oblaci prowadzą około 100 szkół podstawowych i średnich oraz kilka uczelni, w tym Saint Paul University w Ottawie (założony 1848), Oblate School of Theology w San Antonio (Teksas), DeMazenod School System na Filipinach. W Polsce prowadzą Niższe Seminarium Duchowne (juniorat) w Markowicach oraz Wyższe Seminarium Duchowne w Obrze, będące jednocześnie wydziałem afiliowanym do Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Jak skontaktować się z oblatami w sprawie powołania?

Polska Prowincja OMI prowadzi duszpasterstwo powołań – kandydaci mogą zgłaszać się do Referatu Powołań przy domu prowincjalnym w Poznaniu (ul. Ostatnia 14) lub bezpośrednio do Wyższego Seminarium Duchownego w Obrze. Wiek przyjęcia: 18-35 lat (z możliwością dyspensy), wykształcenie minimum średnie z maturą, dobra kondycja zdrowotna i psychiczna potwierdzona przez psychologa. Pierwszym krokiem jest zazwyczaj weekendowe spotkanie powołaniowe w Obrze lub Kodniu.

Co oznacza ślub wytrwałości u oblatów?

Oprócz trzech klasycznych ślubów zakonnych (posłuszeństwa, ubóstwa i czystości) wynikających z rad ewangelicznych (por. KKK 915), oblaci składają czwarty ślub – perseverantia (wytrwałość). Jest to zobowiązanie do trwania w zgromadzeniu do końca życia, bez możliwości jednostronnego wystąpienia (poza dyspensą Stolicy Apostolskiej). Ślub ten został wprowadzony przez św. Eugeniusza w 1818 roku jako odpowiedź na niestabilność rewolucyjnej Francji i ma głęboki sens eklezjologiczny – wyraża wierność charyzmatowi założycielskiemu i wspólnocie braci.

Czy w naszej parafii goszczą oblaci podczas misji?

Tradycja zapraszania oblatów na rekolekcje parafialne i misje święte trwa w Polsce nieprzerwanie od 1920 roku. Większość diecezji polskich ma stałą współpracę z prowincją OMI w zakresie organizacji misji parafialnych, szczególnie z okazji jubileuszy parafii, peregrynacji obrazu Matki Bożej lub przygotowania do uroczystości diecezjalnych. Szczegóły dotyczące planowanych misji w naszej parafii znajdą Państwo w ogłoszeniach parafialnych oraz na stronie aktualności. Zachęcamy także do lektury historii innych zgromadzeń obecnych w polskim Kościele.

Krzysztof Wolski

Redaktor serwisu parafia-goliszew.pl, pasjonat historii lokalnej i kronikarz życia społecznego. Od lat związany z regionem, dba o to, aby najważniejsze informacje z życia parafii docierały do każdego mieszkańca w sposób rzetelny i przystępny.