Asyż vs Rzym – porównanie 2 miejsc świętych włoskich

Dwa bieguny włoskiej geografii sakralnej

Asyż i Rzym dzieli w linii prostej około 175 km, a w praktyce duchowej cała epoka teologiczna. Rzym to Caput Mundi chrześcijaństwa – stolica Następcy św. Piotra, miejsce męczeństwa Apostołów Piotra i Pawła (Rz 1,7; 2 Tm 4,6-8), centrum jurysdykcyjne Kościoła powszechnego (KKK 882). Asyż natomiast to umbryjskie miasteczko liczące ok. 28 000 mieszkańców, które dzięki św. Franciszkowi (1181/1182-1226) i św. Klarze (1194-1253) stało się stolicą duchowości ewangelicznego ubóstwa. Sobór Watykański II w konstytucji Lumen Gentium przypomina, że świętość Kościoła objawia się zarówno w hierarchii, jak i w charyzmatach (LG 12) – i właśnie te dwa wymiary znajdują w Rzymie i Asyżu swoje topograficzne ucieleśnienie.

Dla parafian wybierających się na pielgrzymkę z naszej diecezji pytanie brzmi praktycznie: gdzie pojechać najpierw, ile dni przeznaczyć na każde miejsce, czego szukać teologicznie. Porównanie obu sanktuariów nie polega na rywalizacji – one się dopełniają, jak Marta i Maria z Ewangelii (Łk 10,38-42).

Rzym – sanktuarium prymatu Piotrowego

Rzym jako miejsce święte definiują przede wszystkim cztery bazyliki większe (basilicae maiores), które na mocy bulli papieskich posiadają przywilej Drzwi Świętych otwieranych w latach jubileuszowych:

• Bazylika św. Piotra na Watykanie – wybudowana nad grobem Apostoła (potwierdzonym wykopaliskami pod konfesją w latach 1939-1950 za Piusa XII), pow. 23 000 m², wysokość kopuły Michała Anioła 136,57 m
• Bazylika św. Jana na Lateranie – omnium urbis et orbis ecclesiarum mater et caput (matka i głowa wszystkich kościołów miasta i świata), katedra biskupa Rzymu
• Bazylika Matki Bożej Większej (Santa Maria Maggiore) – najstarsza zachodnia bazylika maryjna (V w.), miejsce pochówku papieża Franciszka
• Bazylika św. Pawła za Murami – nad grobem Apostoła Narodów, ostatnio zrekonstruowana po pożarze 1823 r.

Sercem rzymskiej topografii sakralnej pozostaje konfesja św. Piotra. Benedykt XVI w przemówieniu do Kurii Rzymskiej (22 grudnia 2005) podkreślał, że ciągłość urzędu Piotrowego stanowi hermeneutykę reformy w ciągłości. Kto stoi przed grobem Piotra, dotyka fundamentu eklezjologii wyłożonej w Mt 16,18: „Ty jesteś Piotr [Skała], i na tej Skale zbuduję Kościół mój”. To wymiar instytucjonalny, sakramentalny, hierarchiczny – Kościół jako widzialna struktura zbawienia (LG 8).

Praktyczne dane dla pielgrzyma planującego Rzym:

• Audiencja generalna – środa, plac św. Piotra lub Aula Pawła VI, godz. 9:00 lub 10:30 zależnie od pory roku. Bilety bezpłatne przez Prefekturę Domu Papieskiego, rezerwacja co najmniej 30 dni wcześniej
• Anioł Pański – niedziela 12:00 z okna Pałacu Apostolskiego (poza okresem letniej rezydencji w Castel Gandolfo)
• Katakumby (św. Kaliksta, św. Sebastiana, Domitilli) – świadectwo Kościoła pierwszych trzech wieków, KKK 1163 wspomina o liturgii w katakumbach
• Bazyliki mniejsze ważne duszpastersko: Santa Croce in Gerusalemme (relikwie Męki Pańskiej), San Clemente (trzy poziomy archeologiczne), Santa Maria sopra Minerva (grób św. Katarzyny ze Sieny)
• Czas zwiedzania samego Watykanu (bazylika + Muzea + Kaplica Sykstyńska) – minimum 6-7 godzin

Liturgicznie Rzym to przede wszystkim doświadczenie katolickości (z gr. kath’ holon – według całości, KKK 830-831). W bazylice św. Piotra spowiedź odbywa się w kilkunastu językach – kapłani w konfesjonałach mają tabliczki z flagami. Polski konfesjonał obsługiwany jest najczęściej przez ojców palotynów lub salwatorianów.

Asyż – sanktuarium ewangelicznego ubóstwa

Asyż objawia inny wymiar Kościoła – profetyczny, charyzmatyczny, ubogi. Św. Franciszek nie był kapłanem (został tylko diakonem), nie kierował diecezją, nie pisał traktatów teologicznych. Jego Reguła zatwierdzona z 1223 r. (Regula bullata) zaczyna się od słów: „Reguła i życie Braci Mniejszych jest ta: zachowywać Świętą Ewangelię Pana naszego Jezusa Chrystusa”. Benedykt XVI w audiencji generalnej 27 stycznia 2010 r. nazwał Franciszka „prawdziwym olbrzymem świętości”, którego nawrócenie pod krzyżem San Damiano (1205 r.) stało się katalizatorem odnowy całego średniowiecznego chrześcijaństwa.

Kluczowe miejsca asyskie według porządku biograficznego Świętego:

1. Bazylika Santa Maria degli Angeli – na równinie, mieści wewnątrz Porcjunkulę, kapliczkę z X w., gdzie 24 lutego 1208 r. Franciszek usłyszał czytanie Mt 10,7-13 i rozpoznał swoje powołanie. Tu też 2 sierpnia 1216 r. otrzymał od Honoriusza III odpust Porcjunkuli (zupełny, dziś dostępny 1-2 sierpnia po spełnieniu warunków KKK 1471)
2. San Damiano – kościółek na obrzeżach miasta, gdzie krucyfiks przemówił do Franciszka: „Idź, Franciszku, napraw mój dom”. Tu mieszkała św. Klara z mniszkami
3. Bazylika św. Franciszka – dwupoziomowa, wybudowana 1228-1253, freski Giotta (cykl 28 scen z życia Świętego, ok. 1297-1300) i Cimabuego. Grób w krypcie
4. Bazylika św. Klary – z oryginalnym krucyfiksem z San Damiano i ciałem św. Klary
5. Eremo delle Carceri – pustelnia na zboczu Monte Subasio, 4 km od miasta, gdzie Franciszek prowadził modlitwę kontemplacyjną

Asyż wszedł do współczesnego nauczania Kościoła także przez wydarzenie Światowego Dnia Modlitw o Pokój z 27 października 1986 r., zwołanego przez Jana Pawła II z udziałem przedstawicieli wszystkich religii świata. Papież powtórzył to spotkanie w 1993 (modlitwa o pokój w Europie) i 2002 r. (po atakach 11 września). Benedykt XVI zwołał Dzień Refleksji, Dialogu i Modlitwy 27 października 2011 r. dla uczczenia 25-lecia.

Encyklika Franciszka Laudato si’ (24 maja 2015) czerpie tytuł z Pieśni słonecznej św. Franciszka i w punkcie 10 stwierdza wprost: „Św. Franciszek jest przykładem par excellence troski o to, co słabe, oraz radosnej i autentycznej ekologii integralnej”. Encyklika Fratelli tutti (3 października 2020) podpisana została na grobie Świętego w Asyżu – tytuł zaczerpnięty z Napomnień 6,1 Franciszka.

Porównanie liturgiczne i duszpasterskie

Dla grupy parafialnej z 45-osobowym autokarem rachunek ekonomiczny też wygląda różnie. Rzym wymaga rezerwacji noclegów co najmniej 4 miesiące wcześniej – hotele 3-gwiazdkowe w okolicy Watykanu kosztują w sezonie (kwiecień-październik) od 120 do 180 euro za pokój dwuosobowy. Asyż oferuje domy pielgrzyma prowadzone przez siostry zakonne (np. Casa del Pellegrino przy Bazylice św. Franciszka, dom św. Antoniego, Domus Pacis Santa Maria degli Angeli) – od 35 do 60 euro od osoby z pełnym wyżywieniem.

Itinerarium duszpasterskie – wariant 7-dniowy

Najczęściej spotykany model pielgrzymki łączy oba miejsca. Z naszego doświadczenia 15 lat prowadzenia grup parafialnych proponuję następujący układ:

1. Dzień 1: Przelot Warszawa-Rzym Fiumicino (Wizz Air ok. 3 godz., LOT ok. 2 godz. 45 min), zakwaterowanie, Msza święta o godz. 18:00 w polskim kościele Stanisława BM przy via delle Botteghe Oscure
2. Dzień 2: Bazylika św. Piotra (Msza święta o 7:30 lub 8:30 przy ołtarzu św. Jana Pawła II), Grób św. Piotra (Scavi Vaticani – rezerwacja 3 mies. wcześniej, 13 euro/os.), Muzea Watykańskie
3. Dzień 3: Audiencja generalna (środa), Plac Hiszpański, Fontanna di Trevi, kościół Sant’Andrea della Valle
4. Dzień 4: Trzy pozostałe bazyliki większe (Lateran, Santa Maria Maggiore, San Paolo fuori le Mura), Schody Święte (Scala Sancta)
5. Dzień 5: Przejazd Rzym-Asyż (175 km, ok. 2 godz. 30 min autokarem), zakwaterowanie, Santa Maria degli Angeli z nawiedzeniem Porcjunkuli, Msza święta
6. Dzień 6: Bazylika św. Franciszka (Msza święta przy grobie o 7:15), katedra San Rufino (chrzcielnica Franciszka i Klary), Bazylika św. Klary, San Damiano, Eremo delle Carceri
7. Dzień 7: Powrót lotniskiem Perugia San Francesco lub Rzym Fiumicino

Koszt orientacyjny pełnego pakietu 7-dniowego dla osoby w grupie 40-osobowej: 3200-3800 zł (sezon poza wakacyjny), 4000-4600 zł (lipiec-sierpień). Cena obejmuje przelot, autokar lokalny, noclegi z HB, ubezpieczenie KL+NNW, opiekę duchową kapłana i pilota.

Wymiar mariologiczny obu miejsc

Maryjność rzymska i asyska też się różnią. Rzym posiada Salus Populi Romani – ikonę w Bazylice Matki Bożej Większej, przed którą modlił się papież Franciszek przed każdą zagraniczną podróżą (jego osobista pobożność maryjna). Dogmat o Niepokalanym Poczęciu ogłosił Pius IX w bazylice San Pietro 8 grudnia 1854 r. (bulla Ineffabilis Deus), a Wniebowzięcie – Pius XII 1 listopada 1950 r. (konstytucja Munificentissimus Deus). Oba dogmaty zostały uroczyście zdefiniowane jako prawdy wiary objawionej (KKK 491, 966).

W Asyżu maryjność jest bardziej liryczna – Franciszek nazywał Maryję „Dziewicą uczynioną Kościołem”, a Porcjunkula nosi wezwanie Matki Bożej Anielskiej. Pozdrowienie Błogosławionej Maryi Dziewicy Franciszka stanowi jedną z najstarszych zachowanych modlitw maryjnych poza liturgią urzędową (datowane na lata 1212-1220). Magnificat (Łk 1,46-55) brzmi w asyskim kontekście jako manifest ubogich – „strącił władców z tronu, a wywyższył pokornych”.

Wpływ na duchowość polską

Dla polskiego pielgrzyma Rzym posiada wymiar Pontyfikatu Świętego Jana Pawła II (16 października 1978 – 2 kwietnia 2005). Karol Wojtyła odprawił 1166 audiencji generalnych, kanonizował 482 świętych, beatyfikował 1338 osób, odbył 104 pielgrzymki zagraniczne. Jego grób w Bazylice św. Piotra (kaplica św. Sebastiana, lewa nawa) odwiedza dziennie ok. 5 000 osób, w tym znaczący odsetek Polaków. Beatyfikacja – 1 maja 2011 r., kanonizacja – 27 kwietnia 2014 r.

Polskimi miejscami w Rzymie są:

• Kościół św. Stanisława BM (via delle Botteghe Oscure) – parafia personalna dla Polaków od 1578 r.
• Hospicjum św. Stanisława – przy ww. kościele
• Papieskie Kolegium Polskie (Piazza Remuria 2a)
• Centro Giovanni Paolo II przy via Cassia
• Cmentarz Campo Verano – groby Polaków, m.in. kard. Władysława Rubina

Asyż natomiast ukształtował polską duchowość franciszkańską przede wszystkim przez św. Maksymiliana Marię Kolbego (1894-1941, kan. 10 października 1982 przez Jana Pawła II) i błogosławionych 108 męczenników II wojny światowej, wśród których znaleźli się liczni franciszkanie. Polska prowincja franciszkanów konwentualnych prowadzi w Asyżu duszpasterstwo dla polskich pielgrzymów – kontakt przez Bazylikę św. Franciszka.

Aspekt artystyczny i kulturowy

Rzym oferuje przegląd dwóch tysięcy lat sztuki sakralnej: starochrześcijańskie mozaiki Santa Pudenziana (IV w.) i Santa Prassede (IX w.), romanizm San Clemente, gotyk Santa Maria sopra Minerva (jedyny gotycki kościół w Rzymie), Quattrocento Pinturicchia, Cinquecento Michała Anioła i Rafaela, barok Berniniego (kolumnada Placu św. Piotra, baldachim, ołtarz katedry, ekstaza św. Teresy), klasycyzm Canovy.

Asyż natomiast koncentruje się na jednej epoce – przełomie XIII/XIV w. Bazylika św. Franciszka stanowi jedyne na świecie tak kompletne muzeum malarstwa florencko-rzymskiego przełomu wieków: Cimabue (Ukrzyżowanie, 1280), Giotto (cykl franciszkański, 1297-1300), Simone Martini (kaplica św. Marcina, 1317), Pietro Lorenzetti (transept dolny, ok. 1320). Trzęsienie ziemi 26 września 1997 r. (magnituda 5,7) zniszczyło ok. 130 m² fresków – rekonstrukcja zajęła do listopada 2006 r.

Rok jubileuszowy a planowanie pielgrzymki

Nadzwyczajny Jubileusz Nadziei 2025 ogłoszony bullą Spes non confundit (9 maja 2024) trwa od 24 grudnia 2024 do 6 stycznia 2026 r. – jego dłuższy ogon administracyjny w roku 2026 oznacza, że wielu pielgrzymów wciąż korzysta z otwartych Drzwi Świętych w czterech bazylikach większych. Warunki uzyskania odpustu zupełnego (KKK 1471, Penitencjaria Apostolska, dekret z 13 maja 2024):

• Pielgrzymka do jednej z czterech bazylik papieskich w Rzymie lub innego sanktuarium jubileuszowego
• Spowiedź sakramentalna (do 20 dni przed lub po)
• Komunia święta
• Modlitwa w intencjach Ojca Świętego (Ojcze nasz, Wierzę, dowolna modlitwa maryjna)
• Wykluczenie przywiązania do jakiegokolwiek grzechu, także powszedniego

Asyż otrzymał status sanktuarium jubileuszowego z odpustem analogicznym, podobnie jak inne wielkie sanktuaria europejskie (Lourdes, Fatima, Częstochowa, Santiago de Compostela). Praktyczna konsekwencja – można uzyskać odpust jubileuszowy w Asyżu bez konieczności jazdy do Rzymu.

Co wybrać – rozeznanie duszpasterskie

Pierwsza pielgrzymka rzymska powinna trwać minimum 5 dni i obejmować cztery bazyliki większe, grób św. Piotra, katakumby oraz przynajmniej jedną audiencję papieską. Rzym jest condicio sine qua non dojrzałej formacji katolickiej – bez wizyty u Następcy Piotrowego dogmat o prymacie (Sobór Watykański I, Pastor Aeternus 1870; potwierdzony LG 22) pozostaje abstrakcją.

Asyż natomiast polecam parafianom przeżywającym kryzys wiary, depresję, problemy małżeńskie, utratę pracy, żałobę. Atmosfera kontemplacyjna, mniejsza skala, dostępność kierowników duchowych wśród franciszkanów, możliwość spaceru pieszego między miejscami franciszkańskimi (San Damiano – Bazylika św. Franciszka ok. 1,5 km) sprzyjają wewnętrznemu wyciszeniu w sposób, którego Rzym – z tłumami, kolejkami i hałasem – po prostu nie zapewnia.

Idealnie obie pielgrzymki przeżyć w odstępie 2-3 lat. Najpierw Asyż jako wprowadzenie do osobistego nawrócenia, potem Rzym jako utwierdzenie w wierze powszechnej. Albo – jak proponował Benedykt XVI w Caritas in veritate (29 czerwca 2009) – zachować równowagę między caritas (Asyż) a veritas (Rzym), bo bez jednego i drugiego chrześcijaństwo karłowacieje.

W naszej parafii organizujemy w październiku 2026 r. pielgrzymkę 8-dniową Rzym-Asyż, prowadzoną wspólnie z biurem pielgrzymkowym współpracującym z naszą diecezją. Zapisy w kancelarii parafialnej do końca maja – liczba miejsc ograniczona do 45. Więcej szczegółów na stronie parafii oraz w artykule o przygotowaniu duchowym do pielgrzymki.

Najczęściej zadawane pytania

Czy trzeba znać język włoski, żeby pielgrzymować do Rzymu i Asyżu?

Nie. W Rzymie spowiedź po polsku dostępna jest codziennie w czterech bazylikach większych – kapłani noszą identyfikator z napisem „Polski” lub flagą. W Asyżu polscy franciszkanie konwentualni prowadzą stałe duszpasterstwo. Msze święte w języku polskim odbywają się regularnie w kościele św. Stanisława w Rzymie (codziennie 18:00) oraz okazjonalnie przy grobie św. Franciszka. W komunikacji praktycznej wystarczy angielski.

Czy odpust zupełny przy grobie św. Franciszka można uzyskać codziennie?

Tak, dekretem Penitencjarii Apostolskiej z 2004 r. odpust zupełny przy grobie św. Franciszka w bazylice asyskiej jest dostępny codziennie po spełnieniu zwyczajnych warunków (KKK 1471): spowiedź, Komunia, modlitwa w intencjach papieża, wykluczenie przywiązania do grzechu. Odpust Porcjunkuli (1-2 sierpnia) ma dodatkową historię kanoniczną – wywodzi się z bezpośredniej decyzji Honoriusza III z 1216 r.

Ile kosztuje pielgrzymka grupowa do Rzymu i Asyżu z Polski?

Pakiet 7-dniowy w grupie 40-osobowej z przelotem, autokarem, noclegami z HB (śniadanie + obiadokolacja), opieką kapłana i pilota mieści się w przedziale 3200-3800 zł poza sezonem letnim (marzec-maj, wrzesień-listopad) i 4000-4600 zł w sezonie (czerwiec-sierpień). Cena nie obejmuje wstępów (Muzea Watykańskie 20 euro, Scavi Vaticani 13 euro, datków na sanktuariach).

Czy warto pojechać do Asyżu bez Rzymu lub odwrotnie?

Tak, oba miejsca posiadają autonomiczną wartość duszpasterską. Asyż wystarczy jako pielgrzymka 3-4 dniowa skupiona na duchowości franciszkańskiej. Rzym wymaga minimum 5 dni i ma sens jako samodzielna pielgrzymka apostolska. Łączenie obu miejsc to optymalizacja kosztów (jeden przelot) i komplementarność teologiczna, ale nie obowiązek.

Kiedy najlepiej jechać do Asyżu i Rzymu pod kątem klimatu?

Optymalne miesiące to kwiecień, maj, wrzesień i październik – temperatura 18-25°C, niskie opady, mniej tłumów. Lipiec-sierpień to upały do 38°C (zwłaszcza Rzym), wysokie ceny i kolejki. Listopad-luty – chłodno (5-12°C), krótkie dni, ale tańsze noclegi i krótsze kolejki do bazylik. W Asyżu góry sprawiają, że klimat jest średnio o 3-4°C niższy niż w Rzymie.

Czy w Asyżu można wziąć udział w rekolekcjach po polsku?

Tak, kilka domów rekolekcyjnych prowadzonych przez polskich franciszkanów organizuje rekolekcje w języku polskim – najczęściej Domus Pacis Santa Maria degli Angeli oraz Casa Leonori. Program zwykle obejmuje 5-7 dni, codzienną Eucharystię, adorację, konferencje, kierownictwo duchowe, nawiedzenie miejsc franciszkańskich. Koszt 380-550 euro od osoby z pełnym wyżywieniem.

Co przekazuje encyklika Fratelli tutti, podpisana w Asyżu?

Encyklika podpisana przez papieża Franciszka 3 października 2020 r. na grobie św. Franciszka stanowi traktat o braterstwie powszechnym i przyjaźni społecznej. Kluczowe wątki: krytyka indywidualizmu i kultury odrzucenia (FT 18-21), przypowieść o Miłosiernym Samarytaninie jako paradygmat (FT 56-86), dialog międzyreligijny (FT 271-287), powszechne przeznaczenie dóbr (FT 118-127). Dokument inspirowany jest Napomnieniami Franciszka, gdzie pojawia się zwrot „fratelli tutti”.

Krzysztof Wolski

Redaktor serwisu parafia-goliszew.pl, pasjonat historii lokalnej i kronikarz życia społecznego. Od lat związany z regionem, dba o to, aby najważniejsze informacje z życia parafii docierały do każdego mieszkańca w sposób rzetelny i przystępny.